Powrót na stronę wejściowš - porady, metody, instrukcje, sposoby, jak zrobić, solucje, przepisy
porady, metody, instrukcje, sposoby, jak zrobić, solucje, przepisyZałóż kontoporady, metody, instrukcje, sposoby, jak zrobić, solucje, przepisyZaloguj się
STRONA GŁÓWNA  |  AKTUALNOŚCI  |  MAPA KATEGORII  |  SZUKAJ  |  REGULAMIN  |  FAQ  |  JAK TO DZIAŁA  |  RANKING  |  KONTAKT  |
Serwis korzysta z plików cookies. Więcej informacji w Polityka plików cookies
PRZEGLĄDAJ DZIAŁY INSTRUKCJI:
DOM I OGRÓD
MOTORYZACJA
TECHNIKA
INTERNET I KOMPUTERY
SZKOŁA
\- PROJEKTY I ZADANIA
\- MATERIAŁY I POMOCE
\- EGZAMINY
\- INNE
KULINARIA
ONA I ON
HOBBY
CIEKAWOSTKI
PODOBNE INSTRUKCJE I WĄTKI:
porady, metody, instrukcje, sposoby, jak zrobić, solucje, przepisyJak odróżnić polski czosnek od chińskiego?
porady, metody, instrukcje, sposoby, jak zrobić, solucje, przepisyJak zrobić zabawkę typu kong dla psa?
porady, metody, instrukcje, sposoby, jak zrobić, solucje, przepisyJak obrócić film o 90 lub 180 stopni?
porady, metody, instrukcje, sposoby, jak zrobić, solucje, przepisyJak samemu wyhodować ananasa?
porady, metody, instrukcje, sposoby, jak zrobić, solucje, przepisyJak się uczyć fiszkami?
    
porady, metody, instrukcje, sposoby, jak zrobić, solucje, przepisyJak poprawnie używać i odczytywać znaczenie polskich powiedzeń? cz.1
Dodany: 2013-06-15 08:39:59

Poniżej kilka powszechnie używanych związków frazeologicznych, które często są błędnie rozumiane lub w ogóle nieprawidłowo wymawiane/zapisywane. Spróbujemy wyjaśnić, jak używać ich poprawnie i mamy nadzieję, że dzięki temu unikniesz głupich wpadek oraz wszelkich innych nieporozumień.

Bajońskie sumy
Błędnie używane - Bajońskie ceny/koszty.
Prawidłowa forma - Bajońskie sumy.
Kiedy w 1808 roku Napoleon I podpisał w Bajonnie układ z Księstwem Warszawskim, według którego przekazał on swoje wierzytelności, sięgające 47 mln ówczesnych franków, Księstwu Warszawskiemu, a w zamian dostał bony na kwotę 20 mln franków. Wydawało się, że był to bardzo dochodowy biznes, gdyż za 20 mln zostało kupione 47 mln, jednak okazało się, iż wierzytelności są trudne do odzyskania, ponieważ dłużnicy, zrujnowani po wojnie, byli niewypłacalni, a to skończyło się stratą księstwa zamiast zysku. Dlatego też bajońskie sumy, od nazwy miasta, w którym podpisano traktat, stały się symbolem bardzo wysokich sum pieniędzy. A dlaczego sumy a nie ceny/koszty? Bo nikt niczego tam nie kupował. Była to zwykła umowa dotycząca zamiany wierzytelności na konkretną sumę pieniędzy. Bajońskie sumy należy rozumieć jako bardzo duże kwoty pieniędzy.

Olimpijski spokój
Błędne znaczenie - Niepokój, podenerwowanie (jak przed startem na igrzyskach olimpijskich).
Prawidłowe znaczenie - Niezachwiany spokój.
Wyrażenie pochodzi od góry Olimp, na której znajdowała się siedziba greckich bogów. Była ona tak trudno dostępna, że żaden człowiek i żadne zwierze nie mogli się dostać na jej szczyt, a dzięki temu bogowie, tam przebywający, nie byli niczym nie niepokojeni. Stąd spokój olimpijski.

Bogatemu diabeł dzieci kołysze
Błędne znaczenie - Bogaty nie ma czasu dla swoich dzieci, więc schodzą one na złą drogę – diabeł je wychowuje.
Prawidłowe znaczenie - Bogatemu powodzi się do tego stopnia, że nawet sam diabeł jest mu przychylny.
Nic dodać, nic ująć.

Pieniądze nie śmierdzą
Błędne znaczenie - Pieniądze nie śmierdzą, więc chętnie przyjmiemy każdy grosz.
Prawidłowe znaczenie - Nie chodzi o rodzaj pieniędzy, ale o sam zarobek. Bez względu na typ pracy, banknoty zawsze mają taką samą wartość, dlatego nie ma znaczenia czy zarobiliśmy przy sortowaniu śmieci, czy też pomagając sąsiadce w robieniu zakupów.
Początek takiego znaczenia tych słów przypisuje się Cyceronowi, ale w podobnym sensie pojawiły się również w Żywotach Cezarów Swetoniusza, który przytoczył historię cesarza Wespazjana, mówiącego tak do swojego syna, gdy ten sprzeciwił się opodatkowaniu przez ojca miejskich latryn i czerpaniu zysków ze sprzedaży moczu farbiarzom.

Bogiem a prawdą
Błędnie używane - Między Bogiem a prawdą; Między Bogiem, a prawdą.
Prawidłowa forma - Bogiem a prawdą.
Choć nieco dziwnie to brzmi, to jednak powiedzenie między Bogiem a prawdą świadczy o tym, że istnieje jeszcze coś pomiędzy Bogiem i prawdą, a sam Bóg stoi po przeciwnej stronie prawdy (jest fałszem), co jest sprzeczne z Biblią. Przecież to Bóg jest prawdą, więc jakim cudem coś może go od tej prawdy oddzielać, czyniąc go fałszywym? Dodawanie do tego powiedzenia słowa „między” jest logiczne z pewnego punktu widzenia, gdyż często występuje ono ze spójnikiem „a”. Mówimy na przykład: między drugą a trzecią; między pralką a umywalką; między tym a tamtym… I odruchowo dodajemy je również tutaj. Jednakże owo „a” w tym wypadku występuje jako synonim „i”, co diametralnie zmienia znaczenie całego związku frazeologicznego oraz nie pozwala na wstawienie w nim przecinka. Rozumiejąc Bogiem a prawdą jako Bogiem i prawdą stawiamy Boga na równi z prawdą i dopiero teraz powiedzenie nabiera prawidłowego znaczenia, skróconego od formy – przyrzekam na Boga, że kieruję się tylko prawdą.

Podać coś w wątpliwość
Błędnie używane - Poddać coś w wątpliwość.
Prawidłowa forma - Podać coś w wątpliwość.
Niepoprawna forma, prawdopodobnie, wzięła się z podobnych zwrotów, w których występuje słowo poddać (poddać pod rozwagę, poddać krytyce, poddać próbie itp.). Tymczasem tutaj chodzi o podanie, czyli staropolskie złożenie prośby o …, tak samo jak podanie o urlop, podanie o rentę i tak dalej. Możemy to rozumieć jako prośba o zweryfikowanie prawdziwości danej kwestii.

Iść po linii najmniejszego oporu
Błędnie używane - Iść po najlżejszej linii oporu.
Prawidłowa forma - Iść po linii najmniejszego oporu.
Robić coś najmniejszym nakładem sił, często niedbale. Niby oba znaczenia są do siebie bardzo zbliżone, aczkolwiek tylko ta forma z linią najmniejszego oporu jest uznawana za poprawną.

Pokorne ciele dwie matki ssie
Błędne znaczenie - Często dotyczy osoby, która na pozór miałaby być uczciwa i prawa, a tymczasem wykorzystuje każdą sytuację, żeby zyskać jak najwięcej.
Prawidłowe znaczenie - Posłusznych ludzi czeka nagroda.
W tym wypadku cielak w nagrodę za dobre zachowanie dostaje podwójną porcję jedzenia, a nie, jak niekiedy myślimy, sam ją sobie bierze, korzystając ze swojej pozornej uczciwości.

Polacy nie gęsi, swój język mają
Błędnie znaczenie - Polacy to nie gęsi, ponieważ mają swój język.
Prawidłowe znaczenie - Te słowa, zaczerpnięte z wiersza „Do tego, co czytał” Mikołaja Reja, wcale nie oznaczają, iż nie jesteśmy drobiem, bo posługujemy się własnym językiem. Chodzi raczej o to, że mamy własnym język, a nie gęsi, jak niegdyś, z powodu wydźwięku, nazywano łacinę. Łatwiej to zrozumieć, gdy uświadomimy sobie, że słowo gęsi nie jest rzeczownikiem tylko przymiotnikiem. Mikołaj Rej chciał w ten sposób zachęcić swoich odbiorców do używania polszczyzny zamiast powszechnej wtedy łaciny.

Kończ waść, wstydu oszczędź!
Błędne znaczenie - Skończ to robić, bo się kompromitujesz.
Prawidłowe znaczenie -Oszczędź mi wstydu i nie pastw się dłużej nade mną.
Słowa te pochodzą z „Potopu” Sienkiewicza. Podczas walki pomiędzy Kmicicem i Wołodyjowskim, ten pierwszy zorientował się, że jest zdecydowanie słabszy od swojego przeciwnika, dla którego, zdawać by się mogło, pojedynek jest zwykłą zabawą. Dosyć miał już hańby jak go spotykała za każdym razem, gdy Wołodyjowski wytrąca mu z rąk szablę, dlatego poprosił swego przeciwnika, by ten oszczędził mu więcej psychicznych cierpień wypowiadając właśnie tę sentencję. Tak więc „kończ waść, wstydu oszczędź” nie oznacza, że ktoś robi z siebie błazna i powinien skończyć wykonywane zadanie, tylko że robi to na tyle dobrze, iż sami przy nim czujemy jak mało potrafimy i nie chcemy, by dłużej się nad nami znęcał – znaczenie wręcz odwrotne. Zapamiętajmy, że: „kończ waść, wstydu [mi/nam] oszczędź”, a nie „kończ waść, wstydu [sobie] oszczędź”.

Przeciąć węzeł gordyjski
Błędnie używane - Rozwiązać węzeł gordyjski.
Prawidłowa forma - Przeciąć/rozciąć węzeł gordyjski.
Gordyjski węzeł, to splot łączący jarzmo i dyszel wozu króla Gordiasa – herosa z greckiej mitologii. Według przepowiedni ten, który potrafiłby go rozwiązać, miał zostać królem całej Azji. Taka wróżba napełniła nadzieją Aleksandra Macedońskiego, który właśnie wybierał się na podbój imperium perskiego i, pragnąc dopomóc szczęściu, zabrał się za rozwiązywanie supła. Niestety, mimo wielu prób nie mógł tego dokonać, więc wyciągnął swój miecz i po prostu przeciął węzeł. Jak się później okazało – Persję podbił, ale władzy nad całą Azją nie zdobył. Niemniej jednak, wiadomo już dlaczego mówi się przeciąć, a nie rozwiązać węzeł gordyjski. Samo wyrażenie oznacza poradzenie sobie z problemem niebanalnym posunięciem (niekiedy niezgodnym z zasadami).

Jak psu zupa
Błędne znaczenie - Coś się komuś nie należy.
Prawidłowe znaczenie - Coś się komuś należy.
Ciężko uwierzyć, że psu może się należeć zupa, tym bardziej, iż inny frazeologizm głosi nie dla psa kiełbasa. No więc, skoro kiełbasa, którą zapewne bardzo lubi, mu się nie należy, to w takim razie po co miałby dostać, obojętną mu, zupę? Otóż nie dla psa kiełbasa oznacza, że ktoś nie zasłużył sobie na nagrodę i nie dostanie jej darmo. Natomiast zupa to dla psa żadna nagroda. Może ją pochlipie, a może nie, ale na pewno z głodu nie zdechnie. Dostanie to, co powinien dostać, lecz na najlepsze kąski musi sobie zapracować np. pilnując kur. Tak samo jak wtedy, gdy powinniśmy dostać zwrot nadpłaconego podatku lub urlop w pracy – to się nam należy (jak psu zupa) i już! W przeciwieństwie do awansu albo podwyżki, na które musimy zasłużyć. Drugą poprawną formą tego wyrażenia jest należy się jak psu buda.

Nocny marek
Błędnie używane - Nocny Marek.
Prawidłowa forma - Nocny marek.
A dlaczego w tym przypadku imię Marek piszemy niepoprawnie i dlaczego jest to Marek, a nie na przykład Jadwiga? Bo to wcale nie o imię chodzi! Dawniej markiem określało się duszę potępieńca, która po nocy budziła domowników. A ponieważ nie jesteśmy w Niemczech, dlatego nie musimy każdego rzeczownika rozpoczynać dużą literą (tak, tak – dużą/wielką literą, a nie z dużej/z wielkiej litery). W dzisiejszych czasach nocny marek, to ktoś, kto krząta się po domu do późnej nocy i rozbudza swoim zachowaniem resztę rodziny.

Jak spaść, to z dobrego konia
Błędnie używane - Jak spaść, to z wysokiego konia.
Prawidłowa forma - Jak spaść, to z dobrego konia.
Jak już ma mi się powinąć (tak, tak – nie podwinąć, a powinąć!) noga, to niech to będzie spowodowane czymś porządnym (silnym przeciwnikiem), a nie zwykłą błahostką – tak powinniśmy rozumieć ten frazeologizm. Co z tego, że wspomniany koń będzie wysoki, skoro może być cherlawy? Albo potulny jak baranek? Spadnięcie z takiego wierzchowca może zakrawać o hańbę, więc jeśli już spadać, to tylko z dobrego (czyli i silnego, i sprawnego, i szybkiego, i dumnego) rumaka. Wtedy nawet upadek nie będzie naszą ujmą.

Wyskoczył jak filip z konopi
Błędnie używane - Wyskoczył jak Filip z konopi.
Prawidłowa forma - Wyskoczył jak filip z konopi.
Sytuacja identyczna, jak z nocnym markiem, z tą różnicą, iż teraz chodzi o zająca, który w gwarze wschodniej był nazywany filipem. A wiadomo – zając, jak to zając – szybkimi susami porusza się do przodu i czasem bezmyślnie wyskoczy z pola, na przykład, konopi wprost pod zęby jakiegoś drapieżnika. Stąd znaczenie tegoż powiedzenia – powiedzieć coś szybko, bez zastanowienia. Istnieje jeszcze druga historia, od której wziął się ten frazeologizm. Mianowicie był sobie kiedyś Filip z mieściny o nazwie Konopia. Pewnego razu pojechał na sejmik i podczas obrad, w najmniej oczekiwanym momencie, odezwał się, lecz zupełnie nie na temat, czym rozbawił wszystkich zgromadzonych. Od tamtej pory kogoś, kto zabrał głos w nieodpowiedniej chwili, porównywano do Filipa z Konopi. Jednak gdyby to było początkiem tegoż wyrażenia, to czy nie powinniśmy mówić wyskoczył jak Filip z Konopi?

Jedna jaskółka wiosny nie czyni
Błędnie używane - Pierwsza jaskółka wiosny nie czyni.
Prawidłowa forma - Jedna jaskółka wiosny nie czyni.
Gdybyśmy mówili, że pierwsza jaskółka wiosny nie czyni, to czy oznaczałoby to, że druga już jest tego pewnikiem? Nie! Ani pierwsza, ani druga, ani nawet osiemnasta nam tego nie zagwarantują, dopóki nie pojawi się ich cała gromada. Pojedyncze sztuki spotyka się jeszcze w czasie zimnych dni, ale większe grupy odnotujemy dopiero podczas zdecydowanego ocieplenia. Tak samo należy rozumieć to powiedzenie – pojedyncze, małe osiągnięcie, wcale nie gwarantuje nam sukcesu.

Sprawa największej wagi
Błędnie używane - Sprawa wysokiej/najwyższej wagi.
Prawidłowa forma - Sprawa największej wagi.
Czy idąc do sklepu i prosząc ekspedientkę o kilogram ziemniaków, mówimy do niej „Ale mi pani wysoko zważyła”, kiedy zamiast kilograma dostaniemy 70 dag więcej? No, jeżeli waga będzie stała pod sufitem, to niby miałoby to sens, ale nie w takim znaczeniu, jakie posiada frazeologizm sprawa największej wagi, czyli najważniejsza rzecz do zrobienia. W końcu coś może ważyć dużo/więcej/najwięcej, a nie wysoko/wyżej/najwyżej.

Języczek u wagi
Błędnie używane - Języczek uwagi.
Błędne znaczenie - Najważniejszy punkt wypowiedzi (wynika z błędnej formy).
Prawidłowa forma - Języczek u wagi.
Języczek uwagi? A dlaczego nie nosek lub bicepsik? Że niby wypowiadamy (przy użyciu języka) jakąś kwestię, która zasługuje na szczególną uwagę? W takim razie bicepsik też by tu pasował – spróbuj się nie skupić na tym, co mówię, a pożałujesz! Zresztą, nie ma co się nad tym rozwodzić, skoro nie jest to poprawne wyrażenie. Lepiej dowiedzieć się, co oznacza języczek u wagi i czy koniecznie musi to być języczek. A okazuje się, że tak, ponieważ ów języczek, to wagowy wskaźnik. W starszych wagach, na jednej szali kładło się ważony towar, a na drugiej odważniki. Nawet najlżejszy towar albo odważnik wychylał wskazówkę (zwaną, z racji wyglądu - języczkiem) w jedną ze stron. Jeśli teraz uświadomimy sobie, iż języczek u wagi ma oznaczać szczegół, mający wpływ na końcową decyzję, no to wszystko będzie już jasne.

Druga część - znaczenie przysłów i powiedzonek


Źródła:
Wielkim słowniku poprawnej polszczyzny PWN
Słownik frazeologiczny języka polskiego
Poradnia.pwn.pl
Wikipedia.pl
Poradniajezykowa.us.edu
Stary zeszyt od polskiego

Temat obejrzany 8522 razy   
  [ Dodaj nowy komentarz do tego tematu ]   [ porady, metody, instrukcje, sposoby, jak zrobić, solucje, przepisy drukuj temat ]     


Podoba Ci się? Kliknij: 


KOMENTARZE tego tematu:      [ Dodaj nowy komentarz do tego tematu ]
porady, metody, instrukcje, sposoby, jak zrobić, solucje, przepisyodnośnie węzła gordyjskiego - w tłumaczeniu użyto formy "niemniej jednak". Albo niemniej, albo jednak. Pozdrawiam.    
Edytowany: 2014-06-13 07:15:08
odnośnie węzła gordyjskiego - w tłumaczeniu użyto formy "niemniej jednak". Albo niemniej, albo jednak. Pozdrawiam.
Autor: Gość    
    [ edytuj powyższy komentarz ]     
porady, metody, instrukcje, sposoby, jak zrobić, solucje, przepisy
KONTAKT  |  MAPA KATEGORII  |  REGULAMIN  |  JAK TO DZIAŁA  |  POLITYKA PRYWATNOŚCI  |  POLITYKA COOKIES  |  RANKING  |
© Jak-To-Zrobic.pl - Wszelkie prawa zastrzeżone
Wykonanie, Hosting, Obsługa:
Wielkopolski Portal Internetowy CyberWielkopolska
www.wielkopolska.com.pl